spire.
Íslenska

Leiðarvísar

Vasapeningar fyrir heimilisstörf, án fastra vikupeninga

Það er hægt að borga börnum vasapeninga fyrir heimilisstörf án þess að gefa þeim fasta vikupeninga. Borgið aðeins fyrir verkefni sem hjálpa öðrum í fjölskyldunni, eins og að þrífa baðherbergið eða viðra hundinn, og semjið um upphæð fyrir hvert verkefni. Það sem barnið vinnur sér inn safnast í pott, og í hvert sinn sem potturinn nær upphæð sem þið hafið ákveðið er honum skipt eftir föstum prósentum á milli Spara, Eyða og Gefa. Dagleg verk sem allir sinna af því að þeir búa á heimilinu eru ólaunuð.

Hugmyndin er að peningar séu eitthvað sem maður fær fyrir vinnu sem er einhvers virði fyrir aðra. Þetta eru vasapeningar sem börnin vinna sér inn sjálf. Það þarf ekkert app til. Listi á ísskápnum, blað fyrir pottinn og þrjár krukkur duga, og blöðin má prenta út.

Fjögur skref: barnið vinnur verkefni, fullorðinn samþykkir, potturinn fyllist upp að mörkunum, 5.000 kr., og honum er skipt með 50% á Spara, 40% á Eyða og 10% á Gefa.

Hvaða heimilisstörf á að borga fyrir og hver ekki?

Gerið tvo lista með börnunum.

Á fyrri listanum er það sem allir gera af því að þeir búa á heimilinu: búa um rúmið, setja diskinn í uppþvottavélina, taka til skólatöskuna. Enginn fær borgað fyrir það.

Á seinni listanum eru verkefni sem fullorðinn þyrfti annars að sinna: þrífa baðherbergið, elda kvöldmat, þvo bílinn, viðra hundinn. Fyrir þau er borgað. Börnin geta stungið upp á verkefnum sjálf. Fullorðinn ákveður hvort úr verður verkefni og hver upphæðin er áður en barnið byrjar.

Hver fjölskylda ákveður sjálf hvar línan liggur. Skrifið hana niður, svo hún sé sú sama í næsta mánuði.

Tveir listar. Það sem allir gera, ekki borgað: búa um rúmið, setja diskinn í uppþvottavélina, taka til skólatöskuna. Verkefni, borgað: þrífa baðherbergið 500 kr., viðra hundinn 300 kr., fara út með ruslið 200 kr.

Hvað á að borga börnum mikið fyrir húsverk?

Setjið upphæð við hvert verkefni og segið hversu oft má vinna það. Taflan sýnir dæmi í íslenskum krónum, ekki ráðleggingu.

VerkefniUpphæðHversu oft
Þrífa baðherbergið500 kr.Vikulega
Viðra hundinn300 kr.Daglega
Fara út með ruslið200 kr.Vikulega

Veljið upphæðir sem þið getið haldið áfram að borga í heilt ár, og borgið meira fyrir stór verkefni en lítil. Fyrir stærri verkefnin skuluð þið semja um hvað það þýðir að verkinu sé lokið. Fyrir baðherbergið gæti það verið vaskurinn, klósettið og gólfið.

Hvernig virka potturinn og skiptingin?

Þegar verkefni er lokið og fullorðinn hefur samþykkt það fer upphæðin í einn pott. Engu er skipt fyrr en potturinn nær mörkunum sem þið völduð, til dæmis 5.000 kr. Ef 300 kr. er skipt eftir prósentum verða úr því smáupphæðir, 150, 120 og 30 kr., en 5.000 kr. skiptast í 2.500, 2.000 og 500 kr.

Ákveðið prósenturnar fyrir Spara, Eyða og Gefa einu sinni, til dæmis 50, 40 og 10, og notið sömu skiptingu í hvert sinn. Þegar potturinn fer yfir mörkin er upphæð markanna skipt og afgangurinn verður eftir í pottinum.

Barnið ræður sjálft hvað verður um peningana á Eyða, innan venjulegra reglna fjölskyldunnar. Peningarnir á Gefa fara í eitthvað sem barnið velur, til dæmis til góðgerðarfélags eða í söfnun í skólanum. Skiptingin er líka fastur tími til að tala um peningana: fyrir hvað þeir voru unnir og í hvað þeir eiga að fara.

Dæmi með tölum

Mörkin eru 5.000 kr. og skiptingin 50/40/10. Í pottinum eru 4.800 kr. Barnið viðrar hundinn og fullorðinn samþykkir.

Upphæð
Í pottinum4.800 kr.
Viðra hundinn+ 300 kr.
Potturinn fer yfir mörkin5.100 kr.
Á Spara (50%)2.500 kr.
Á Eyða (40%)2.000 kr.
Á Gefa (10%)500 kr.
Eftir í pottinum100 kr.
Dæmi með tölum: 4.800 kr. í pottinum og 300 kr. fyrir að viðra hundinn gera 5.100 kr. 5.000 kr. er skipt: 2.500 kr. á Spara, 2.000 kr. á Eyða og 500 kr. á Gefa, og 100 kr. verða eftir í pottinum.

Hvernig á að setja sparnaðarmarkmið fyrir börn?

Skrifið niður fyrir hverju barnið er að spara og hvað það kostar. Sýnið hve mikið vantar í hvert sinn sem peningar fara á Spara. Í dæminu er barnið að spara fyrir reiðhjóli sem kostar 50.000 kr. Eftir fyrstu skiptinguna er búið að spara 2.500 kr. og enn vantar 47.500 kr.

Veljið markmið sem yngstu börnin geta náð á nokkrum vikum.

Sparnaðarmarkmið: reiðhjól á 50.000 kr. Búið er að spara 2.500 kr. og enn vantar 47.500 kr.

Húsverkalisti með upphæðum til að prenta út

Blöðin á ísskápinn eru þrjár A4-síður: listarnir tveir, blað fyrir pottinn með dagsetningu, verkefni, upphæð og samtölu, og miðar á krukkurnar þrjár. Án apps greiðið þið út, í reiðufé eða með millifærslu, þegar potturinn nær mörkunum.

Algengar spurningar

Eiga börn að fá borgað fyrir heimilisstörf?

Ekki fyrir þau daglegu. Að búa um rúmið og ganga frá diskinum sínum er hluti af því að búa á heimilinu. Verkefnin sem borgað er fyrir eru þau sem spara einhverjum öðrum vinnuna.

Eiga börn að vinna fyrir vasapeningunum sínum?

Í þessari aðferð já. Það er engin föst upphæð, hvorki vikupeningar né mánaðarpeningar. Vika án verkefna er vika án peninga.

Hve mikið eiga börn að spara, eyða og gefa?

Það er engin rétt skipting. 50, 40 og 10 er eitt dæmi. Það sem skiptir máli er að þið veljið einu sinni og haldið ykkur við það, svo ekki þurfi að semja upp á nýtt í hverri viku.

Fyrir hvaða aldur er þetta?

Börn sem geta talið peninga geta verið með. Gefið yngstu börnunum lág mörk og sparnaðarmarkmið sem er nálægt.

Hvað ef barnið vinnur engin verkefni?

Þá vinnur það sér ekkert inn þá vikuna. Fyrri listinn gildir samt.

Geta systkini unnið verkefni saman?

Já. Semjið fyrir fram um að upphæðin skiptist jafnt á milli barnanna sem unnu verkefnið.

Þarf app fyrir vasapeninga?

Nei. Blað og þrjár krukkur duga. App getur haldið utan um pottinn, skiptinguna og sparnaðarmarkmiðið fyrir ykkur.

Hvers vegna aðferðin er byggð svona

Aðferðin er sett saman úr hlutum sem rannsakendur hafa skoðað hvern fyrir sig.

Það sem foreldrar gera og tala um skiptir mestu. Í bandarískri könnun meðal 2.098 háskólanema skiptu foreldrarnir meira máli fyrir það hvernig nemarnir fóru með peninga en starfsreynsla og fjármálafræðsla í skóla til samans (Shim o.fl., 2010). Í PISA 2022 fengu 15 ára nemendur sem ræddu við foreldra sína um eigin innkaup vikulega eða mánaðarlega 12 stigum meira í fjármálalæsi en þeir sem gerðu það aldrei (OECD, 2024). Þess vegna er skipting pottsins fastur tími til að tala um peningana.

Dagleg verk eru ólaunuð. Í bandarískri rannsókn á 9.971 barni tengdust heimilisstörf á fyrsta skólaári því að börnin mátu eigin námsgetu og vináttu betur í þriðja bekk, og örlítið betri árangri í stærðfræði (White o.fl., 2019). Í rannsókn sem fylgdi 456 körlum frá 14 til 47 ára aldurs spáði vinnugeta í æsku fyrir um velgengni í starfi og andlega heilsu á fullorðinsárum (Vaillant og Vaillant, 1981). Þessi verk voru ekki launuð. Í tilraun með 20 mánaða börn hjálpuðu þau sem höfðu fengið umbun fyrir að hjálpa minna á eftir en þau sem fengu hrós eða ekkert (Warneken og Tomasello, 2008).

Peningarnir koma frá verkefnum, ekki fastri upphæð. Rannsakendur við Cambridge-háskóla benda á lítil verkefni heima sem leið til að gera það áþreifanlegt fyrir börn að vinna sér inn peninga, og skrifa að yngri börn líti sjaldan á fasta vasapeninga sem laun (Whitebread og Bingham, 2013). Meðal um 1.300 fullorðinna Hollendinga tengdust vasapeningar einir og sér ekki meiri sparnaði. Þeir sem spöruðu mest áttu foreldra sem gáfu líka ráð og fylgdust með eyðslunni (Bucciol og Veronesi, 2014). Í PISA 2022 tengdust vasapeningar fyrir föst heimilisstörf lakari árangri í 10 af 20 löndum. OECD veit ekki hvort þeir nemendur ræddu við einhvern um peningana og þess vegna er samtalið hluti af aðferðinni.

Sparnaðarmarkmiðið á að vera nálægt. Sjö ára börn meta sjaldan tíma meira en um mánuð fram í tímann, en börn frá um átta ára aldri geta hugsað í mánuðum (Whitebread og Bingham, 2013). Í tilraun með fjögurra ára börn biðu börnin fjórum sinnum lengur eftir stærri umbun þegar hinn fullorðni hafði staðið við fyrra loforð (Kidd o.fl., 2013). Þess vegna er pottinum skipt í hvert sinn sem mörkunum er náð.

Spire heldur bókhaldið

Spire er app fyrir iPhone og iPad sem heldur utan um þessa aðferð. Foreldri býr til hvert verkefni með umbun, hver má vinna það og hversu oft. Barnið lætur vita í eigin tæki þegar verkefninu er lokið og foreldri samþykkir það. Þegar tekjupotturinn nær mörkunum skiptir Spire peningunum á milli Spara, Eyða og Gefa eftir prósentunum sem þið völduð, og bæði prósenturnar og mörkin geta verið ólík fyrir hvert barn. Börnin geta stungið upp á verkefnum og búið til sparnaðarmarkmið.

Spire hvorki geymir né millifærir peninga. Þið greiðið barninu eins og þið gerið í dag og appið skráir hvað hvert barn á.

Sæktu Spire í App Store

Heimildir

Lesið 18. nóvember 2026.

  1. Shim, S., Barber, B. L., Card, N. A., Xiao, J. J. og Serido, J. (2010). Financial Socialization of First-Year College Students: The Roles of Parents, Work, and Education. Journal of Youth and Adolescence 39, 1457–1470. https://doi.org/10.1007/s10964-009-9432-x
  2. OECD (2024). PISA 2022 Results (Volume IV): How Financially Smart Are Students? 7. kafli. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/06/pisa-2022-results-volume-iv_125a58b3/5a849c2a-en.pdf
  3. White, E. M., DeBoer, M. D. og Scharf, R. J. (2019). Associations Between Household Chores and Childhood Self-Competency. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 40(3), 176–182. https://doi.org/10.1097/DBP.0000000000000637
  4. Vaillant, G. E. og Vaillant, C. O. (1981). Natural history of male psychological health, X: Work as a predictor of positive mental health. American Journal of Psychiatry 138(11), 1433–1440. https://doi.org/10.1176/ajp.138.11.1433
  5. Warneken, F. og Tomasello, M. (2008). Extrinsic rewards undermine altruistic tendencies in 20-month-olds. Developmental Psychology 44(6), 1785–1788. https://doi.org/10.1037/a0013860
  6. Whitebread, D. og Bingham, S. (2013). Habit Formation and Learning in Young Children. University of Cambridge, fyrir Money Advice Service. https://altorwealth.com/wp-content/uploads/2024/04/the-money-advice-service-habit-formation-and-learning-in-young-children-may2013.pdf
  7. Bucciol, A. og Veronesi, M. (2014). Teaching children to save: What is the best strategy for lifetime savings? Journal of Economic Psychology 45, 1–17. https://doi.org/10.1016/j.joep.2014.07.003
  8. Kidd, C., Palmeri, H. og Aslin, R. N. (2013). Rational snacking: Young children's decision-making on the marshmallow task is moderated by beliefs about environmental reliability. Cognition 126(1), 109–114. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2012.08.004

Síðast uppfært 19. nóvember 2026.